»
Praktijkgerichte havo vanaf 2026-2027: alles wat scholen moeten weten
De praktijkgerichte havo wordt vanaf 2026-2027 een vast onderdeel van het onderwijsaanbod. Ontdek wat dit betekent voor leerlingen, docenten, schoolleiders en HR-professionals.
Vanaf schooljaar 2026-2027 krijgt de praktijkgerichte havo een vaste plek binnen het voortgezet onderwijs. Voor veel scholen betekent dit een nieuwe stap in de ontwikkeling van het havo-onderwijs. Leerlingen krijgen meer mogelijkheden om kennis toe te passen in realistische opdrachten en maken kennis met vervolgopleidingen en beroepen. Tegelijkertijd brengt deze ontwikkeling vragen met zich mee voor schoolleiders, docenten, HR-professionals en beleidsmedewerkers. Hoe ziet het praktijkgerichte programma eruit, wat zijn de verschillen tussen de verschillende routes en wat vraagt de invoering van scholen? In dit artikel zetten we de belangrijkste ontwikkelingen op een rij en kijken we niet alleen naar de gevolgen voor leerlingen, maar ook naar de impact op teams en personeelsbeleid.
De praktijkgerichte havo is ontwikkeld om de aansluiting tussen havo en vervolgonderwijs verder te versterken. Veel leerlingen beschikken over theoretische kennis, maar hebben behoefte aan meer mogelijkheden om die kennis toe te passen in situaties die aansluiten bij de praktijk. Door te werken aan realistische opdrachten ontwikkelen zij vaardigheden zoals samenwerken, onderzoeken, presenteren en probleemoplossend denken. Deze vaardigheden spelen een belangrijke rol binnen het hoger onderwijs en op de arbeidsmarkt. Daarnaast helpt praktijkgericht onderwijs leerlingen om beter inzicht te krijgen in hun interesses, talenten en toekomstige studiekeuzes.
Voor scholen biedt deze ontwikkeling kansen om het onderwijs beter te laten aansluiten bij de leefwereld van leerlingen. Tegelijkertijd vraagt dit om een andere manier van organiseren, begeleiden en beoordelen. Daarmee is de praktijkgerichte havo niet alleen een onderwijsvernieuwing, maar ook een verandertraject voor de hele schoolorganisatie.
Het praktijkgericht programma is een schoolexamenvak waarin leerlingen werken aan opdrachten uit de praktijk. Deze opdrachten worden vaak ontwikkeld in samenwerking met bedrijven, maatschappelijke organisaties, overheden of vervolgopleidingen. Leerlingen onderzoeken vraagstukken, ontwikkelen oplossingen en presenteren hun resultaten aan opdrachtgevers of andere betrokkenen.
Het programma combineert theorie en praktijk. Leerlingen gebruiken kennis uit verschillende vakgebieden en passen deze toe in een concrete context. Hierdoor ontstaat een leeromgeving waarin vakken minder los van elkaar staan en waarin vaardigheden een grotere rol spelen. Het praktijkgerichte programma kan worden aangeboden in een kleine variant van 120 klokuren of een grotere variant van 360 klokuren.
De bedoeling is niet om een extra project aan het bestaande curriculum toe te voegen. Het programma vormt een herkenbaar onderdeel van het onderwijsaanbod en heeft eigen leerdoelen, beoordelingscriteria en examenonderdelen.
Scholen kunnen kiezen uit twee brede praktijkgerichte programma’s. Beide routes hebben dezelfde uitgangspunten, maar verschillen in inhoudelijke focus.
Binnen pgp-M staat de relatie tussen mens, maatschappij en dienstverlening centraal. Leerlingen werken aan opdrachten die te maken hebben met welzijn, zorg, overheid, communicatie, dienstverlening en maatschappelijke vraagstukken. Zij leren onderzoeken, adviseren en samenwerken met verschillende doelgroepen.
Voor scholen die al sterke relaties hebben met maatschappelijke organisaties, gemeenten of zorginstellingen kan deze route goed aansluiten bij bestaande netwerken en expertise.
Pgp-T richt zich op technologie, innovatie en technische toepassingen. Leerlingen werken aan ontwerpvraagstukken, analyseren technische uitdagingen en ontwikkelen oplossingen voor problemen uit de praktijk. Daarbij komen onderwerpen aan bod zoals techniek, duurzaamheid, innovatie en digitalisering.
Deze route sluit vaak goed aan bij scholen die samenwerken met technische bedrijven, innovatieve organisaties of regionale kennisinstellingen.
| Onderdeel | pgp-M | pgp-T |
|---|---|---|
| Focus | Mens en maatschappij | Technologie en innovatie |
| Praktijkcontext | Dienstverlening en maatschappelijke vraagstukken | Technische en innovatieve vraagstukken |
| Partners | Gemeenten, zorg, welzijn, cultuur | Bedrijven, techniek, industrie |
| Vaardigheden | Adviseren, onderzoeken, samenwerken | Ontwerpen, analyseren, ontwikkelen |
Bij de keuze tussen pgp-M en pgp-T kijken scholen vaak naar leerlingen en regionale kansen. Minstens zo belangrijk is de vraag welke kennis en ervaring binnen het docententeam aanwezig is. Een succesvolle invoering hangt mede af van de affiniteit van medewerkers met de gekozen richting. Wanneer veel expertise nog moet worden opgebouwd, vraagt dit om gerichte scholing, begeleiding en ontwikkeltijd.
Voor leerlingen biedt de praktijkgerichte havo nieuwe mogelijkheden om actief en betekenisvol te leren. In plaats van uitsluitend kennis op te nemen, gaan zij aan de slag met opdrachten die aansluiten bij echte situaties. Hierdoor ontstaat meer inzicht in de manier waarop kennis wordt toegepast binnen opleidingen en beroepen.
Daarnaast krijgen leerlingen meer ruimte om vaardigheden te ontwikkelen die in veel vervolgopleidingen worden gevraagd. Denk aan samenwerken, plannen, presenteren, reflecteren en communiceren. Ook kan praktijkgericht onderwijs bijdragen aan motivatie, omdat leerlingen direct ervaren waarom bepaalde kennis relevant is.
Voor veel havoleerlingen vormt het programma bovendien een waardevolle voorbereiding op het hbo. Zij maken kennis met projectmatig werken, zelfstandig onderzoek uitvoeren en samenwerken met externe opdrachtgevers.
De praktijkgerichte havo vraagt een andere rol van docenten. Natuurlijk blijft vakinhoud belangrijk, maar daarnaast verschuift de aandacht naar begeleiden, coachen en ondersteunen. Docenten helpen leerlingen bij het uitvoeren van opdrachten, begeleiden groepsprocessen en stimuleren reflectie op het leerproces.
Deze verandering vraagt om nieuwe vaardigheden. Het begeleiden van open opdrachten verschilt van het geven van een traditionele les. Ook het beoordelen van praktijkproducten en competenties vraagt om een andere aanpak dan het nakijken van toetsen. Daarom wordt professionalisering een belangrijk onderdeel van een succesvolle invoering.
Voor HR-afdelingen en schoolleiders is dit een belangrijk aandachtspunt. De praktijkgerichte havo vraagt niet alleen om nieuwe lesmaterialen, maar ook om investeringen in mensen. Scholing, intervisie en gezamenlijke ontwikkeltijd spelen een grote rol bij het opbouwen van vertrouwen en deskundigheid binnen teams. Scholen die hier vroeg aandacht aan besteden, vergroten de kans op een succesvolle implementatie.
De invoering van praktijkgericht onderwijs vraagt om een zorgvuldige voorbereiding. Scholen die succesvol starten, werken vaak met een klein kernteam waarin directie, docenten, examensecretaris en andere betrokkenen samenwerken. Dit team bewaakt de planning, de kwaliteit en de verbinding met externe partners.
Daarnaast is het belangrijk om vroegtijdig keuzes te maken over de onderwijsopzet. Welke opdrachten worden aangeboden? Welke organisaties worden betrokken? Hoe wordt de beoordeling ingericht? Door deze vragen tijdig te beantwoorden ontstaat meer duidelijkheid voor medewerkers en leerlingen.
Ook de roostering verdient aandacht. Praktijkopdrachten vragen vaak om langere werkblokken en flexibiliteit in de planning. Scholen doen er verstandig aan om de uitvoerbaarheid regelmatig te toetsen voordat het programma verder wordt uitgebreid.
Een veelvoorkomende valkuil is dat de invoering wordt gezien als een extra taak naast het bestaande werk. In de praktijk blijkt dat scholen tijd moeten reserveren voor curriculumontwikkeling, overleg, partnercontacten en evaluatie. Zonder deze ruimte neemt de werkdruk toe en komt de kwaliteit onder druk te staan. Vanuit HR-perspectief is het daarom verstandig om ontwikkeltijd expliciet op te nemen in taakbeleid en jaarplanning.
De invoering van praktijkgerichte havo brengt kosten met zich mee. Scholen investeren in scholing, ontwikkeltijd, materialen, samenwerking met partners en organisatorische ondersteuning. Daarnaast zijn er kosten voor vervoer, communicatie en kwaliteitszorg.
Vanaf 2027 wordt structurele bekostiging verwacht voor scholen die praktijkgericht havo aanbieden. Daarmee ontstaat meer financiële zekerheid voor de langere termijn. Toch blijft het belangrijk om vooraf een meerjarige begroting op te stellen waarin zowel ontwikkelkosten als structurele uitgaven worden opgenomen.
Veel scholen richten zich bij innovatieprojecten vooral op materialen en faciliteiten. In de praktijk vormen personeelskosten vaak de grootste investering. Denk aan ontwikkeltijd, coördinatie, scholing en begeleiding. Door deze kosten vanaf het begin mee te nemen in de begroting ontstaat een realistischer beeld van de benodigde middelen.
Interne link plaatsen naar: Financiering van praktijkgerichte havo: subsidies en bekostiging uitgelegd
Naast pgp-M en pgp-T bestaat er ook een praktijkroute die gericht is op onderwijs en educatie. Binnen deze route maken leerlingen kennis met het onderwijsveld en voeren zij opdrachten uit die aansluiten bij educatieve activiteiten. Denk aan het ondersteunen van lessen, het begeleiden van groepen of het ontwikkelen van educatief materiaal.
Voor scholen die samenwerken met basisscholen, lerarenopleidingen of culturele instellingen biedt deze route interessante mogelijkheden. Leerlingen krijgen een realistisch beeld van het werk in het onderwijs en ontdekken of een loopbaan in deze sector bij hen past.
De praktijkroute havo-Educatie raakt direct aan vraagstukken rondom het lerarentekort. Door jongeren al vroeg kennis te laten maken met het onderwijs ontstaat mogelijk meer belangstelling voor een opleiding tot leraar. Daarmee kan deze route niet alleen bijdragen aan loopbaanoriëntatie van leerlingen, maar ook aan de toekomstige instroom van onderwijsprofessionals.
Hoewel de kansen groot zijn, brengt de invoering van praktijkgerichte havo ook uitdagingen met zich mee. Organisatorisch vraagt het programma om goede afstemming tussen onderwijs, examinering en externe partners. Didactisch vraagt het om nieuwe werkvormen en een andere manier van begeleiden.
Daarnaast speelt de personele kant een belangrijke rol. Medewerkers hebben tijd nodig om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen en ervaring op te doen met praktijkgericht onderwijs. Wanneer die ruimte ontbreekt, kan de werkdruk toenemen en ontstaat het risico dat draagvlak afneemt.
Scholen die praktijkgericht onderwijs benaderen als een vorm van schoolontwikkeling in plaats van een los project, blijken vaak beter in staat om deze uitdagingen het hoofd te bieden. Daarbij horen duidelijke keuzes, een realistische planning en aandacht voor zowel onderwijskundige als personele vraagstukken.
De praktijkgerichte havo markeert een nieuwe fase in de ontwikkeling van het voortgezet onderwijs. Leerlingen krijgen meer mogelijkheden om kennis toe te passen, vaardigheden te ontwikkelen en zich te oriënteren op hun toekomst. Voor scholen biedt dit kansen om het onderwijs beter te verbinden met de samenleving, het vervolgonderwijs en de arbeidsmarkt.
Tegelijkertijd vraagt deze ontwikkeling om investeringen in mensen, organisatie en samenwerking. Succesvolle invoering draait niet alleen om nieuwe programma’s, maar vooral om de professionals die ermee aan de slag gaan. Scholen die onderwijsontwikkeling, HR-beleid en kwaliteitszorg vanaf het begin met elkaar verbinden, leggen een sterke basis voor duurzaam praktijkgericht onderwijs.
Wil je meer weten over de praktijkgerichte havo en de gevolgen voor scholen, medewerkers en leerlingen? We breiden deze serie binnenkort uit met:
WORD LID
Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
