Tags: doorstroomtoets, kansengelijkheid, onderadvisering, schooladvies meisjes, schooladvisering

Meisjes krijgen minder vaak een hoger schooladvies: wat zien we over het hoofd?

DUO-onderzoek laat zien dat verschillen in schooladvies tussen meisjes en jongens niet aansluiten bij hun toetsadviezen en verdere schoolloopbaan. Een gerichte dossierbespreking helpt schoolteams hun afwegingen kritisch te onderzoeken.

Een meisje laat op de doorstroomtoets zien dat ze meer aankan dan haar voorlopige schooladvies aangeeft. Een reden om opnieuw naar haar mogelijkheden te kijken, zou je denken. Toch verdwijnen de verschillen tussen meisjes en jongens niet bij het definitieve advies. Onderzoek van DUO laat bovendien zien dat meisjes in het voortgezet onderwijs vaker boven hun eerdere advies terechtkomen. Daarmee krijgt het gesprek over het schooladvies van meisjes een scherpere inzet. Hoe voorkomen we dat leerlingen eerst een omweg moeten maken om te laten zien wat ze kunnen?

De toets vertelt een ander verhaal

De nieuwste cijfers bevestigen dat meisjes minder vaak een advies voor havo, havo/vwo of vwo krijgen. Volgens de Emancipatiemonitor 2026 van het CBS kreeg in schooljaar 2024/2025 ruim 51 procent van de jongens zo’n definitief advies, tegenover bijna 48 procent van de meisjes. Dat verschil kun je niet zomaar verklaren met lagere toetsprestaties van meisjes. In een verdiepend onderzoek uit 2025 vond DUO nauwelijks verschillen in toetsadviezen, terwijl jongens vaker een hoger schooladvies kregen. Ook na correctie voor onderzochte leerling-, school- en regiokenmerken bleef een verschil ten nadele van meisjes bestaan. Er is dus meer aan de hand dan een verschil tussen twee landelijke gemiddelden.

Later komen meisjes vaker hoger uit

DUO onderzocht ook de positie van leerlingen in het derde leerjaar van het voortgezet onderwijs. Meisjes blijken daar vaker dan jongens onderwijs te volgen boven hun definitieve schooladvies. Dat geeft een steviger aanleiding om de advisering te onderzoeken dan een vergelijking met studiesucces van volwassen vrouwen. Toch bewijst latere opstroom niet dat elk eerder advies verkeerd was. Kinderen ontwikkelen zich en hun omstandigheden veranderen. Juist de combinatie van vergelijkbare toetsadviezen, verschillende schooladviezen en latere opstroom maakt het patroon zorgelijk.

Zelfvertrouwen is geen toetsresultaat

Waar ontstaat het verschil dan? Het DUO-onderzoek geeft daarop geen sluitend antwoord, maar bespreekt wel mogelijke verklaringen uit de literatuur. Daaronder vallen verschillen in zelfvertrouwen en in de herkenning van talent door volwassenen. Dat maakt het relevant om te onderzoeken hoe indrukken van leerlingen meewegen in een advies. Een leerling die overtuigend antwoord geeft, laat daarmee immers iets anders zien dan een leerling die een moeilijke opdracht goed oplost. De vraag voor schoolteams is hoeveel gewicht zij aan beide geven, en of zij daarbij voor iedereen dezelfde maatstaf gebruiken.

Wanneer wordt voorzichtigheid een beperking?

Stel dat een leerling goede resultaten haalt, maar vaak bevestiging vraagt. Het team twijfelt of een theoretischer onderwijsprogramma te veel druk zal geven. Dat kan een oprechte zorg zijn, maar vraagt om verdere onderbouwing. Welke concrete aanwijzingen maken de opleiding ongeschikt, en welke ondersteuning zou de leerling kunnen helpen? De landelijke handreiking schooladvisering waarschuwt dat minder objectieve leerlingkenmerken kunnen bijdragen aan onderadvisering. Het helpt daarom om woorden als ‘onzeker’, ‘zelfstandig’ en ‘gemotiveerd’ steeds te vertalen naar waarneembaar gedrag en de betekenis daarvan voor het leren.

Een hoger toetsadvies vraagt om actie

De doorstroomtoets biedt een moment om een eerdere inschatting te herzien. Komt daar een hoger advies uit, dan moet de basisschool het voorlopige advies in principe naar boven bijstellen. Afwijken mag als de bijstelling niet in het belang van de leerling is en de school dit motiveert. Ook een gedeeltelijke bijstelling vraagt om onderbouwing. Een lager toetsadvies leidt niet tot verlaging van het schooladvies. De Inspectie van het Onderwijs beschrijft deze regels, inclusief de uitzondering bij een voorlopig praktijkonderwijsadvies en het toetsadvies pro/vmbo-bb.

Leg de argumenten naast elkaar

Een bruikbare aanpak begint met een kleine, gerichte dossierbespreking. Kies binnen het bevoegde schoolteam enkele leerlingen met vergelijkbare leerresultaten, maar verschillende adviezen. Laat collega’s eerst afzonderlijk opschrijven welke gegevens het advies dragen en welke zorgen zij hebben. Vergelijk daarna de argumenten: krijgt dezelfde onzekerheid bij de ene leerling een ander gewicht dan bij de andere? Bespreek ook wat nodig is om een leerling bij twijfel meer ruimte te geven. Deze werkwijze is een voorstel voor teamreflectie, geen bewezen oplossing voor het landelijke verschil. Een tweede stap is terugkijken naar de bijstellingen van eerdere jaren. Welke leerlingen kregen na een hoger toetsadvies een aangepast schooladvies en welke niet? Bekijk daarbij ook de motivering van uitzonderingen en eventuele verschillen tussen meisjes en jongens. Gebruik meerdere schooljaren wanneer de aantallen klein zijn. Vraag vervolgens de ontvangende middelbare scholen hoe deze leerlingen zich ontwikkelen. Zo toets je verwachtingen aan nieuwe informatie en krijgt de volgende adviesronde een concretere basis.

Laat leerlingen geen gelijk hoeven halen

Een vmbo-route is geen mislukking en een vwo-advies is geen beloning. Het doel is onderwijs dat past bij de mogelijkheden en ontwikkeling van een leerling. Maar wanneer meisjes bij vergelijkbare toetsadviezen minder vaak een hoger schooladvies krijgen, verdient dat meer dan de geruststelling dat zij later kunnen opstromen. Onderzoek daarom de argumenten achter het advies, juist wanneer iedereen met goede bedoelingen handelt. Een leerling zou geen omweg hoeven maken omdat volwassenen te weinig ruimte zagen voor wat nog kon groeien.

Meer lezen over schooladvies meisjes en kansengelijkheid

Het onderzoek van DUO naar verschillen in schooladvies biedt verdieping bij de cijfers en schoolloopbanen. De handreiking schooladvisering helpt teams hun eigen afwegingen te bespreken. Lees beide bronnen naast het eigen adviesbeleid. Kies vervolgens één vraag die het team in de komende adviesronde wil onderzoeken. Daarmee wordt kansengelijkheid onderdeel van een concrete onderwijsbeslissing.

 

Tags: doorstroomtoets, kansengelijkheid, onderadvisering, schooladvies meisjes, schooladvisering
Je moet ingelogd zijn op om een reactie te plaatsen.

Ook Interessante Artikelen

Whitepaper arbeidsmarkt

Whitepaper onderwijs arbeidsmarkt

Whitepaper digitale toepassing didactiek

didactiek download

Whitepaper Werkstress de baas

HR download onderwijs

Whitepaper Hybride leeromgeving

Leeromgeving download

Whitepaper maatschappij

Maatschappij onderwijs download

Whitepaper onderwijsontwikkeling

onderwijsontwikkeling download

Whitepaper effectief afstandsonderwijs

Onderwijs organiseren download

Whitepaper professionalisering

onderwijs professionalisering download

ICT-gebruik in het onderwijs

Onderwijs Technologie download

Bezoeker!

Vacatures

Kalender

Blijf op de hoogte

WORD LID

Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.

PUBLICEER

Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.