Onderwijs Logo rectangle shape
Onderwijscommunity
Product is toegevoegd aan je winkelwagen.

Een structureel personeelstekort. Te weinig stageplekken. Te veel uitval. En opleidingen die onvoldoende aansluiten bij wat het werkveld nodig heeft. Deze uitdagingen klinken veel onderwijsprofessionals ongetwijfeld bekend in de oren — zeker bij wie betrokken is bij mbo- of hbo-opleidingen. In de zorgsector lopen deze thema’s al jaren op, maar er wordt ook hard gewerkt aan oplossingen. Eén opvallend voorbeeld daarvan is Sigra, een regionaal samenwerkingsverband in Noord-Holland. Wat kunnen andere onderwijssectoren leren van hun aanpak? En hoe kunnen we de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt versterken — op een manier die toekomstgericht én uitvoerbaar is?

Samenwerken begint met gelijkwaardigheid

Sigra is een netwerkorganisatie met 142 aangesloten zorg- en welzijnsinstellingen en werkt voor ruim 2,6 miljoen inwoners in Noord-Holland. Hoewel onderwijsinstellingen geen officieel lid zijn, zijn ze wél structureel betrokken bij strategische besluitvorming. Voorheen werden ze slechts als gast uitgenodigd. Nu nemen vertegenwoordigers uit het onderwijs plaats in de strategische commissie Arbeidsmarkt en Onderwijs — samen met HR-professionals uit de sector. Die stap richting gelijkwaardigheid blijkt essentieel voor effectieve samenwerking. Niet alleen in de zorg, maar in alle sectoren waar onderwijs en praktijk elkaar nodig hebben.

Flexibel opleiden voor een veranderende arbeidsmarkt

De arbeidsmarkt verandert snel — niet alleen in de zorg, maar ook in techniek, onderwijs, welzijn en ict. Daarom organiseert Sigra begin 2025 de conferentie Leren is groeien, met een duidelijke boodschap: flexibel opleiden is geen luxe, maar noodzaak. Denk aan modulair onderwijs, leren via EPA’s (Entrustable Professional Activities), skillslabs of verkorte routes voor zij-instromers. Flexibel leren sluit beter aan bij studenten én maakt het mogelijk om sneller in te spelen op de behoeften van het werkveld. Ook in andere sectoren biedt dit perspectief, zeker waar sprake is van uitstroom door gebrek aan doorgroeimogelijkheden.

Eén regionaal plan: van instroom tot doorgroei

In Noord-Holland werken onderwijsinstellingen en zorg- en welzijnsorganisaties samen aan een regionaal contourenplan. Dat plan beschrijft de aanpak voor initiële opleidingen (mbo en hbo), vervolgopleidingen én zij-instroomtrajecten. Het omvat zowel de korte als lange termijn, en houdt rekening met landelijke én regionale ontwikkelingen. Een schrijfgroep met vertegenwoordigers uit onderwijs en zorg werkt aan de inhoud, ondersteund door Sigra. De kracht zit in het gezamenlijke eigenaarschap en het cyclische proces van feedback en bijstelling. Dit is een model dat zich goed laat vertalen naar andere sectoren.

Praktijkgericht leren: beter voorbereide studenten

Veel mbo- en hbo-studenten verlaten hun opleiding voortijdig. Landelijk ligt het studiesucces rond de 70%. Volgens Leon Aarts, bestuursvoorzitter van het Spaarne Gasthuis en voorzitter van de strategische commissie, heeft dat deels te maken met de manier van opleiden. “Veel studenten leren liever in de praktijk dan uit boeken,” zegt hij. Praktijkgericht leren wordt daarom nadrukkelijk gestimuleerd, bijvoorbeeld via skillslabs of hybride leeromgevingen. Ook is er meer ruimte voor maatwerk en doorlopende leerlijnen. Andere sectoren kunnen hiervan leren, vooral waar leren op de werkvloer cruciaal is.

Betere data leidt tot beter beleid

Stageplanning is vaak een tijdrovende en ondoorzichtige klus. In de zorgregio Amsterdam ging het jaarlijks om honderden losse Excel-bestanden. Dankzij het platform SAPPO (Strategisch Arbeidsmarkt Platform Planning Opleidingsplaatsen) is dat verleden tijd. Opleidingen geven hieraan hoeveel stagiairs eraan komen, instellingen geven hun capaciteit en voorwaarden aan. Het resultaat: realtime inzicht en betere afstemming. Datagedreven planning maakt het makkelijker om capaciteit te benutten én knelpunten vroeg te signaleren. Ook in andere sectoren waar stages en leerplekken schaars zijn, kan zo’n platform uitkomst bieden.

Stagekwaliteit verbeteren met simulatie en voorbereiding

Goede stagebegeleiding vraagt meer dan alleen een plek aanbieden. Binnen het programma Anders leren in de zorg wordt geëxperimenteerd met simulatieleren: studenten oefenen met geavanceerde patiëntenpoppen voordat ze de praktijk in gaan. Onderzoek toont aan dat dit de startbekwaamheid verhoogt. Ook in andere domeinen — denk aan techniek, laboratoriumonderwijs of pedagogiek — kunnen simulatie-omgevingen bijdragen aan zelfvertrouwen, veiligheid en leerrendement van studenten.

Verder kijken dan de cijfers

Hoewel goede data onmisbaar is, draait effectieve samenwerking om meer dan systemen en dashboards. Annelien Wendrich van Sigra benadrukt dat achter elk cijfer een verhaal zit. Binnen het programma ZONN (Zorg Opleidingen Noordwest Nederland) worden cijfers uit de capaciteitsramingen gebruikt om doelstellingen te monitoren. Maar het gesprek gaat verder: waarom haalt de ene instelling de doelen wel, en de andere niet? Wat kunnen we van elkaar leren? Juist die open, lerende houding is een succesfactor die in élke regio en sector toepasbaar is.

Wat kunnen andere onderwijssectoren leren?

De aanpak van Sigra biedt waardevolle lessen voor het onderwijs in brede zin:

Of je nu werkzaam bent in het mbo, hbo, of als beleidsmaker binnen een onderwijsorganisatie: dit soort integrale samenwerking wordt steeds belangrijker. Niet alleen om tekorten op te lossen, maar vooral om toekomstgericht op te leiden.

Meer lezen over samenwerking tussen onderwijs en arbeidsmarkt

Wil je je verder verdiepen in hoe onderwijs en het werkveld beter kunnen samenwerken? Lees dan het rapport Samen sterker voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt van de Sociaal-Economische Raad (SER). Hierin wordt uitgebreid ingegaan op regionale samenwerking, publiek-private partnerschappen en de rol van onderwijsinstellingen in het oplossen van personeelstekorten.

Ook het rapport Flexibel onderwijs voor een wendbare arbeidsmarkt van de Onderwijsraad biedt waardevolle inzichten. Het bespreekt hoe modulaire opbouw, leven lang ontwikkelen en betere aansluiting op leerbehoeften kunnen bijdragen aan duurzame inzetbaarheid en betere doorstroming van studenten naar de arbeidsmarkt.

Daarnaast geeft het platform van de Samenwerkingsorganisatie Beroepsonderwijs Bedrijfsleven (SBB) praktische voorbeelden en tools voor onderwijsinstellingen die effectiever willen samenwerken met bedrijven, onder andere op het gebied van stages, praktijkleren en actuele arbeidsmarktinformatie.