»
Duurzaamheidseducatie die wortelt én vleugels geeft: een inspiratie voor scholen in heel Nederland
Wortels & Vleugels is een inspirerend voorbeeld van duurzaamheidseducatie met lokale samenwerking. Een model dat ook in andere regio’s toepasbaar is.
In het Friese Ooststellingwerf werd onlangs een vernieuwde samenwerkingsovereenkomst ondertekend voor het onderwijsprogramma Wortels & Vleugels. Gemeente, schoolbesturen en cultuureducatiepartners zetten hiermee een stevig vervolg in op een bestaande samenwerking rondom duurzaamheidseducatie voor basisschoolleerlingen. Wat begon als een regionaal initiatief, is inmiddels een inspirerend voorbeeld voor andere regio’s die duurzaamheid structureel willen verankeren in het onderwijs. In dit artikel lees je wat het programma inhoudt, waarom het werkt, en hoe ook andere scholen en gemeenten hiervan kunnen leren.
Wortels & Vleugels is een educatief programma dat basisschoolleerlingen op een actieve en creatieve manier laat kennismaken met duurzaamheid, natuur en burgerschap. Het programma is in 2020 gestart in Ooststellingwerf en wordt inmiddels breed gedragen door onderwijsbesturen (zoals Comprix en De Tjongwerven), de gemeente én culturele partners zoals Kunst & COO.
Wat dit programma bijzonder maakt, is dat het duurzaamheid niet abstract maakt, maar tastbaar, plaatselijk en beleefbaar. Leerlingen gaan letterlijk op pad: het bos in, de boerderij op of het kringloopbedrijf binnen. Daar ontdekken ze thema’s als biodiversiteit, circulaire economie, klimaat en energie: niet uit een boek, maar met laarzen aan en handen uit de mouwen.
Hoewel Wortels & Vleugels stevig geworteld is in de Friese bodem, is de opzet eenvoudig te vertalen naar andere regio’s. De sleutel ligt in de samenwerking tussen onderwijs, gemeente en lokale culturele of ecologische partners. Iedere regio heeft natuur, bedrijven en verhalen die het waard zijn om met kinderen te ontdekken.
Of je nu in de stad lesgeeft of op het platteland, de principes van het programma zijn toepasbaar:
– Werk samen met lokale bedrijven of organisaties met een duurzaam verhaal
– Ontwikkel lessen rondom wat kinderen in hun omgeving kunnen zien, ruiken en voelen
– Koppel duurzaamheid aan creativiteit en burgerschap
Het programma is opgebouwd uit drie fasen, afgestemd op de belevingswereld van de leerlingen:
Zo ontstaat een natuurlijke opbouw waarin leerlingen steeds zelfstandiger leren kijken naar hun rol in de wereld. Andere scholen kunnen dit model eenvoudig overnemen, bijvoorbeeld door per bouw samen te werken met één of meerdere lokale partners.
Kunst & COO speelt in het Friese model een belangrijke rol. Door kunst, erfgoed en creatief denken te koppelen aan duurzaamheid, raken kinderen niet alleen cognitief, maar ook emotioneel betrokken. Denk aan het maken van insectenhotels, verhalen over bomen of een theaterstuk over zwerfafval. Deze aanpak is ook in andere gemeenten toepasbaar door lokale kunstenaars of cultuurcoaches te betrekken bij lesprojecten.
Wat het programma onderscheidt van losse projectweken, is de keuze voor structurele samenwerking. In plaats van incidentele uitjes of lessen, wordt het programma jaarlijks opgenomen in de schoolkalender en ondersteund door de gemeente. Hierdoor ontstaat continuïteit en kunnen leerlingen meerdere jaren bouwen aan kennis, houding en vaardigheden op het gebied van duurzaamheid.
Wil je als school, schoolbestuur of gemeente iets soortgelijks opzetten? Dan zijn dit drie stappen die het Friese voorbeeld succesvol maken:
Breng in kaart welke organisaties zich lokaal bezighouden met natuur, milieu, cultuur of techniek. Denk aan:
– Natuurorganisaties (zoals Staatsbosbeheer of IVN)
– Lokale ondernemers met een duurzaam bedrijfsmodel
– Kunstenaars, bibliotheken of erfgoedinstellingen
Werk met deze partners aan lessen of activiteiten die per bouw worden aangeboden. Zorg voor herhaling én opbouw. Dit kan op een laagdrempelige manier starten met een pilot in één klas of leerjaar.
Wat in Ooststellingwerf werkt, is dat er duidelijke afspraken zijn gemaakt over samenwerking. Door het tekenen van een overeenkomst en het zichtbaar maken van betrokkenheid (zoals een ‘partnerbord’ bij deelnemende organisaties), voelen partners zich medeverantwoordelijk.
Een programma zoals Wortels & Vleugels raakt niet alleen het thema duurzaamheid, maar ook dat van burgerschap. Leerlingen leren:
– Zich verbonden voelen met hun leefomgeving
– Kritisch denken over de invloed van mens op natuur
– Actief bijdragen aan hun gemeenschap, bijvoorbeeld door opruimacties of het ontwerpen van vergroening
Zo ontstaat betekenisvol onderwijs dat verder gaat dan kennisoverdracht en leerlingen voorbereidt op hun rol in de maatschappij.
Wortels & Vleugels laat zien dat duurzaamheidseducatie meer kan zijn dan een themaweek. Het is een manier van kijken naar onderwijs: verbonden met de leefwereld van kinderen, gedragen door lokale partners en gericht op toekomstbestendig handelen.
Voor scholen en gemeenten die duurzaamheid echt willen verankeren in het onderwijs, biedt dit model inspiratie. Door samen te werken, lokaal te denken en creativiteit te benutten, krijgen kinderen niet alleen kennis mee—maar ook compassie en daadkracht. En dat is precies wat deze generatie nodig heeft: wortels om stevig te staan, én vleugels om nieuwe ideeën de wereld in te brengen.
Natuurlijk kun je verder lezen op de website van IVN Natuureducatie of DuurzaamDoor. Meer weten over Wortels & Vleugels? Kijk dan op Wortels & Vleugels op RegioOnline.
WORD LID
Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
