Veel organisaties zijn verstrikt geraakt in regels en systemen. Wouter Hart laat zien hoe we de leefwereld weer centraal kunnen stellen door terug te keren naar de bedoeling en betekenis als kompas te nemen.
In een tijd waarin organisaties worstelen met complexiteit, regeldruk, verantwoording en hiërarchie, biedt Wouter Hart een verfrissend én confronterend perspectief: we moeten niet naar de praktijk kijken, maar vanuit de praktijk. Dat klinkt misschien niet heel anders, maar dat is het wel. Werken vanuit de bedoeling – zoals hij dat noemt – begint buiten, in de opgave waarvoor we er zijn, en niet bij onze interne ordeningen die eenvoudige vraagstukken opknippen en complex maken.
Dit perspectief vindt breed gehoor in het onderwijs, de gezondheidszorg, het gemeentelijk bestuur en grote bedrijven. Maar wat is de kracht van zijn boodschap? En wat vraagt het om er echt mee aan de slag te gaan?
Een van de fundamentele inzichten van het werken vanuit de bedoeling is dat veel hedendaagse organisaties verstrikt zijn geraakt in de systeemwereld – vol regels, structuren en prestatie-indicatoren – terwijl de leefwereld (de praktijk, de bedoeling, de mensen) op de achtergrond is geraakt. We kijken dan vanuit onze kolommen, regels en structuren naar buiten.
Hart zegt: ‘De klant, leerling of patiënt centraal betekent dan in de praktijk dat we hen zo vriendelijk en klantgericht mogelijk door onze structuren heen leiden. Maar dan staat dus nog steeds ons eigen proces en werkwijze centraal – en niet die klant.’
In zijn eerste boek Verdraaide organisaties (2012) introduceerde hij het idee van de omgedraaide pijl. De klassieke manier van denken is dat de systeemwereld bepaalt wat er moet gebeuren in de praktijk. Door dit te draaien begin je bij de bedoeling, zoek je uit wat er echt nodig is, en laat je van daaruit het systeem dienend zijn – niet leidend.
Dit vergt een omkering van denken en handelen, en dat is precies waar de kracht schuilt. De boodschap is geen loos ideaal, maar een verlangen naar helderheid in een wereld vol ruis.
Veel professionals herkennen zich in een carrière waarin idealen geleidelijk zijn weggevloeid, vervangen door procedures en verantwoording. We lijden aan managementmoeheid en verlangen naar eenvoud: terug naar de kern met keuzes die weer betekenis krijgen en ruimte voor autonomie en improvisatie.
Met de vraag hoe we dat met regels en systemen kunnen ondersteunen. Want het gaat er niet om regels radicaal los te laten, maar om ze anders te hanteren. Niet loslaten, maar Anders vasthouden – zoals Harts tweede boek uit 2017 heet.
Steeds weer blijkt dat alles veel eenvoudiger wordt wanneer we de leefwereld werkelijk centraal zetten. Tijdens het event op 9 december zal Karen Keijsers dat laten zien vanuit het Jeroen Bosch ziekenhuis en Gabriël Anthonio vanuit zijn ervaring als bestuurder in een TBS-kliniek en in de verslavingszorg.
Wouter Hart daarover: ‘Ergens schuilt daarin een prachtige paradox. De leefwereld is de plek van menselijk contact en het aangaan van die verbinding is spannend. Wanneer we die spanning aangaan, dan blijven we denken en werken vanuit waar het echt over gaat. En vanuit die relatie ontstaan vaak hele logische en eenvoudige oplossingen. Wanneer we die spanning niet aangaan, gaan we er omheen organiseren. Dan schiet iedereen vanuit het eigen perspectief oplossingen op de leefwereld af en wordt alles heel complex. De makkelijke weg maakt alles moeilijk, de lastige weg maakt het juist eenvoudig.’
Hart waarschuwt daarmee voor de oplossingenmachine – zijn laatste boek uit 2023. Dit is het mechanisme waarmee organisaties neigen om vragen te transformeren in vaste oplossingen, waarna die oplossingen normatief worden opgelegd.
Door direct oplossingen te geven, onttrek je vaak het oorspronkelijke vraagstuk aan de praktijk, je neemt eigenaarschap weg en creëert bijwerkingen zoals bureaucratie, weerstand en het van koers veranderen van het eigen kompas van mensen. Een oplossing wordt dan een rem op het goed leren hanteren van het spannende voorliggende vraagstuk.
Door juist ruimte te geven aan het spannende vraagstuk en dáár een appel te doen op de eigen regie in de praktijk, ontstaat er een nieuw elan in organisaties.
Terug naar de bedoeling is geen quick fix, maar vraagt om moed, oefening en structurele keuzes. Dit zijn enkele praktische tips:
Hart roept op tot terugkeer naar betekenis, maar ontkent het belang van structuren niet. Hij biedt geen naïef utopisme, maar wortelt met zijn gedachtegoed in de werkelijkheid. De terugkeer naar de bedoeling is in werkelijkheid vaak een langdurig proces door de volgende factoren:
De boodschap van Wouter Hart is niets minder dan een uitnodiging om terug te komen bij de kern. Durf jij in je eigen organisatie radicaal vragen te stellen? Durf je betekenis te zoeken, en de regels te buigen? En durf je daarbij ook fouten te maken?
Terug naar de bedoeling betekent voor organisaties dat ze niet primair zijn ingericht rond beheersbaarheid, maar rond betekenis. Dat ze niet gestuurd worden door regelboeken, maar door relaties. Door managers en leidinggevenden die niet voorgaan in oplossingen, maar sturen op eigenaarschap.
Wil je samen met je team werken vanuit de bedoeling? Dit werkpakket helpt je om buiten je eigen box te denken en kritisch te kijken naar jouw vertrouwde denkpatronen. Download het werkpakket ›
Wouter Hart is gepassioneerd spreker en schrijver over het werken vanuit de bedoeling. Vanuit zijn creatieve, niet-bedrijfskundige achtergrond onderzoekt hij de patronen onder het huidige organisatiedenken en hoe met minder beheersbaarheid veel betere prestaties kunnen worden gerealiseerd. Hij schreef de bestsellers Verdraaide organisaties, Anders vasthouden en De oplossingenmachine.
Daarover geeft hij lezingen, workshops en elk jaar samen met Boom Management het Event Verdraaide Organisaties (9 december 2025).
WORD LID
Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
