De overheid wil extra onderwijsgeld koppelen aan voorwaarden, maar de Raad van State waarschuwt voor minder vrijheid en meer druk op scholen. Schoolleiders en bestuurders doen er goed aan zich nú al voor te bereiden op dit mogelijke nieuwe financieringsmodel.
Schoolleiders, bestuurders en stafleden in het primair onderwijs krijgen mogelijk te maken met een nieuwe vorm van financiering: gerichte bekostiging. Daarmee wil de overheid extra geld inzetten voor specifieke onderwijsdoelen, zoals taal, rekenen of digitale geletterdheid. Klinkt positief, maar de Raad van State slaat alarm. Volgens haar ondermijnt dit voorstel de autonomie van scholen, verhoogt het de administratieve druk en maakt het de financiering onnodig ingewikkeld.
In dit artikel lees je wat de gerichte bekostiging inhoudt, waarom de Raad van State zich er zorgen over maakt en wat dit betekent voor de praktijk in jouw schoolorganisatie. Want wie straks met deze euro’s wil werken, moet ook voorbereid zijn op de bijbehorende verplichtingen.
Met het wetsvoorstel voor gerichte bekostiging kiest het ministerie van OCW voor meer sturing op de inzet van onderwijsgeld. De bestaande lumpsum – waarmee scholen zelf bepalen hoe ze hun geld inzetten – blijft bestaan. Maar daar komt een tweede geldstroom bij: bestemd voor vooraf bepaalde thema’s, zoals basisvaardigheden. Voor deze middelen geldt een duidelijk kader met concrete doelen en verantwoordingsverplichtingen.
Scholen die dit geld ontvangen, moeten bijvoorbeeld:
Lukt dat niet? Dan kan het ministerie het geld terugvorderen. OCW wil de gerichte bekostiging vanaf 1 januari 2027 invoeren.
De Raad van State heeft het wetsvoorstel grondig geanalyseerd en uit stevige kritiek. In plaats van een verbeterd stelsel ziet de Raad vooral risico’s voor het onderwijsveld. Ze roept het ministerie op het voorstel opnieuw te heroverwegen.
De Raad van State benadrukt dat gerichte bekostiging de autonomie van scholen inperkt. Nu beslissen schoolbesturen zelf hoe ze hun lumpsum inzetten, op basis van hun visie en context. Met gerichte bekostiging stuurt het ministerie echter op inhoud, aanpak én verantwoording. De ruimte om eigen keuzes te maken krimpt, terwijl scholen juist die vrijheid nodig hebben om goed onderwijs te organiseren.
Volgens de Raad maakt dit wetsvoorstel het financieringsstelsel onoverzichtelijk. Scholen moeten straks twee geldstromen beheren: één vrij te besteden (lumpsum) en één gebonden aan doelen (gerichte bekostiging). Elke stroom kent eigen regels, termijnen en rapportages. Die stapeling van systemen leidt tot verwarring en extra werkdruk voor schoolleiders, administrateurs en controllers.
De Raad stelt ook dat het ministerie onvoldoende aantoont waarom dit nieuwe systeem nodig is. In plaats van duidelijke argumenten of cijfers, blijft het voorstel vaag over de problemen die het wil oplossen. Evenmin blijkt uit het voorstel dat gerichte bekostiging daadwerkelijk leidt tot betere onderwijsresultaten. Zonder heldere analyse en onderbouwing ontbreekt een stevige basis voor zo’n grote wijziging.
Het voorstel laat belangrijke details over aan ministeriële regelingen. Daarmee houdt de minister veel vrijheid om achteraf de spelregels aan te passen. De Raad van State vindt dat zulke regels thuishoren in wetgeving of een Algemene Maatregel van Bestuur, zodat het parlement mee kan beslissen. Nu dreigt een stelsel waarin scholen verplichtingen krijgen opgelegd zonder voldoende democratische controle.
Als onderwijsprofessional kun je de gevolgen van dit voorstel niet negeren. Gerichte bekostiging raakt de manier waarop je middelen inzet, plannen maakt en verantwoordt. Hieronder zie je wat dit concreet betekent.
1. Meer administratieve lasten
Voor elke euro uit de gerichte bekostiging moet je straks aantonen waar die voor is ingezet, hoeveel leerlingen bereikt zijn, en wat het effect was. Dat vergt extra tijd, systemen en personele inzet. Voor kleine schoolbesturen kan dit een forse belasting zijn.
2. Minder ruimte voor lokale keuzes
Stel: jouw school wil investeren in kunstonderwijs of sociaal-emotionele ontwikkeling. Dan krijg je daar vanuit de gerichte bekostiging waarschijnlijk geen geld voor. Dat betekent dat je minder kunt inspelen op de behoeften van je leerlingen en de kracht van je team.
3. Onzekerheid bij personeelsbeleid
Met tijdelijke middelen durf je geen vaste mensen aan te nemen. Als het geld over twee jaar wegvalt, moet je opnieuw snijden. Dit maakt structureel beleid lastig en verhoogt de druk op HR-beslissingen.
4. Strategisch puzzelen met geldstromen
Schoolbesturen moeten straks scherper afwegen: welke plannen financieren we met de lumpsum, en wat kan via gerichte bekostiging? Die keuzes vragen om een heldere visie en sterke regie op bedrijfsvoering.
5. Extra druk op leiderschap en administratie
Schoolleiders en ondersteunend personeel krijgen er werk bij. Zij moeten plannen opstellen, partners zoeken, doelen formuleren, resultaten monitoren en verantwoording afleggen. De balans tussen onderwijskwaliteit en verantwoordingsdruk komt daarmee opnieuw onder spanning te staan.
Het wetsvoorstel is nog niet vastgesteld, maar onderwijsorganisaties doen er goed aan zich nu al voor te bereiden.
Meta title:
Meta description:
WORD LID
Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
