Hoe verhalen over werkplezier, contractzekerheid en overhead botsen met recente cijfers en hoe onderwijsprofessionals voordeel halen uit actief en kritisch naar data kijken.
We horen het vaak: “er zijn drie soorten leugens – leugens, verdomde leugens en statistiek.” Die uitspraak, vaak gelinkt aan Mark Twain, blijkt nog steeds verrassend passend voor het onderwijsbeleid. Ook Freddy Weima laat in zijn recente blog voor de PO-Raad zien hoe cijfers in het primair onderwijs soms een ander verhaal vertellen dan we dagelijks horen.
In dit artikel nemen we zijn observaties onder de loep. We kijken hoe hardnekkige verhalen ontstaan, wat de recente cijfers wél laten zien en hoe professionals in het onderwijs deze informatie actief kunnen gebruiken. Zo ontstaat een scherper beeld van wat er speelt en hoe feiten kunnen helpen bij besluitvorming en communicatie.
In discussies over het onderwijs duiken vaak stellige uitspraken op: “werkgevers drukken het werkplezier omlaag”, “de overhead groeit maar door”, “leraren krijgen vooral tijdelijke contracten”. Weima noemt deze uitspraken ‘alternatieve feiten’, omdat ze vaak weinig steun vinden in actuele data.
Waarom blijven deze verhalen toch rondzingen?
– Mensen herhalen verhalen die emotioneel aanslaan, bijvoorbeeld zorgen over contractzekerheid of werkdruk.
– We interpreteren cijfers graag vanuit ons eigen gelijk en leggen de nadruk op wat ons standpunt bevestigt.
– Veel statistieken missen context, waardoor cijfers sneller misleidend overkomen of verkeerd worden gebruikt.
– Soms kiest men bewust alleen de cijfers die een bepaald punt ondersteunen, terwijl het volledige beeld veel genuanceerder is.
Wie deze verhalen niet meteen voor waar aanneemt en zelf naar de cijfers kijkt, ontdekt vaak dat de werkelijkheid anders in elkaar zit. Een actieve, kritische houding helpt om misinterpretaties te doorbreken.
Weima verwijst naar twee grote bronnen: het internationale TALIS-onderzoek van de OECD en de sectorrapportage 2025 van de PO-Raad. Beide rapporten schetsen een positievere en genuanceerdere werkelijkheid dan de publieke beeldvorming vaak doet vermoeden.
Uit TALIS blijkt dat maar liefst 95% van de leraren in het primair onderwijs zegt met plezier te werken. Ook de tevredenheid over het salaris is stevig gestegen: van 25% naar 84% in zes jaar tijd. Dat staat haaks op het beeld dat leraren massaal ontevreden zouden zijn.
De sectorrapportage laat zien dat vaste contracten juist de norm zijn. Zo’n 87% van alle medewerkers heeft een vaste aanstelling, en bij leraren loopt dat op tot 89%. Het idee dat het onderwijs draait op flexkrachten houdt dus geen stand wanneer je de cijfers erbij pakt.
Kijk je naar de personeelsverdeling, dan werkt ongeveer 90% van de medewerkers in onderwijs- of direct onderwijsondersteunende functies. De vaak gehoorde claim dat de overhead de pan uit rijst, klopt dus niet met de data.
Cijfers vertellen pas iets wanneer je ze zorgvuldig interpreteert, vergelijkt met andere jaren of plaatst naast data uit andere landen. Weima benadrukt dat actieve duiding nodig is om misverstanden te voorkomen.
Wanneer onderwijsprofessionals zich actiever baseren op cijfers, ontstaan betere gesprekken en beslissingen. Dit vraagt om bewust kijken, duiden en communiceren.
Door op deze manier met data te werken, ontstaat een realistischer en stabieler beeld van het onderwijs.
De blog van Freddy Weima laat duidelijk zien dat cijfers anders kunnen uitpakken dan de verhalen die we vaak horen. Wanneer professionals actief naar de feiten kijken, vallen hardnekkige misvattingen sneller door de mand. Een onderwijssector die zich baseert op data kan beter plannen, gerichter communiceren en met meer vertrouwen vooruitkijken. Feiten bieden geen garantie op perfecte beslissingen, maar ze geven wel richting die klopt.
Meer lezen over leugentjes en statistiek in het onderwijs? Bekijk dan vooral de PO-Raad – Sectorrapportage Primair Onderwijs en het OECD TALIS Onderzoek.
WORD LID
Met Onderwijscommunity maken we het werkveld iedere dag een stukje beter en mooier. Meld je gratis aan als lid, maak verbinding, haal én breng kennis, maak je eigen ledenprofiel, connect met andere leden en meer.
PUBLICEER
Heb je een uniek en interessant artikel geschreven en denk je dat deze interessant kan zijn voor de leden van Onderwijscommunity? Stuur deze dan in via het formulier en wij gaan er mee aan de slag.
