Het aangaan of uit de weg gaan?
Openhartige gesprekken voeren is vaak lastig, maar juist daar ligt de sleutel tot groei en verbinding. Waar angst en vermijding op de loer liggen, vraagt het moed om eerlijk te zijn. Dit verhaal van Gabriël Anthonio laat zien hoe twee bestuurders het goede gesprek aandurfden en daardoor sterker uit de samenwerking kwamen.
De moed om de waarheid uit te spreken
Een van de moeilijkste zaken in het leven, is zaken bespreekbaar maken. De waarheid uitspreken, daar is moed voor nodig en wel om twee redenen. De eerste is dat de waarheid uitspreken consequenties kan hebben; de ander kan gekrenkt of boos reageren. Het kan leiden tot een breuk in de vriendschap of tot ontslag op het werk. Het tweede is dat de waarheid uitspreken ook over jezelf gaat. Je onthult iets van jezelf, waar je voor staat, in gelooft of wat je op z’n minst belangrijk vindt om aan de orde te stellen. Om jouw persoonlijke zienswijze, jouw kijk op de werkelijkheid met anderen te delen, daar is dus moed voor nodig. Moed die sterker is dan de angst voor consequenties en sterker dan de angst om iets van jezelf te laten zien.
Het goede gesprek aangaan
Geregeld moedig ik anderen aan dat ze het goede gesprek moeten aangaan; het gesprek over een moeilijke kwestie. Iets dat door anderen ook gevoeld en gedacht wordt, maar niet uitgesproken. En als je dat gesprek niet aangaat, loop je het risico dat het met de relatie uitgaat. Spanningen lopen op en een diepe of definitieve breuk ligt op de loer. De vraag is dan ook vaak of wij het aangaan of uit de weg gaan.
Twee stijlen naast elkaar
Deze situatie speelde zich enkele jaren geleden af. Voor mij zitten twee bestuurders die samen een organisatie leiden. Ze zijn nieuw en hebben behoefte aan coaching. De eerste weken zijn goed verlopen. Ze nemen de tijd om werkbezoeken af te leggen op afdelingen en bij de teams. Dit doen ze samen en onderweg. Tijdens het reizen reflecteren ze steeds op wat ze waarnemen, denken en voelen.
Theo merkt hierbij op dat ze wel een heel verschillende stijl hebben. Hij richt zich op zaken als de werksfeer, het welzijn van de cliënten en zaken als werkdruk en stress. Margreet richt zich op het rond krijgen van de roosters, inhuur van derden, de formatie en hoe het met het gebouw en de techniek is gesteld. Terwijl Theo open vragen stelt aan zijn collega-bestuurder, maakt Margreet zich zorgen over de oplopende kosten en problemen die ze hiermee voorziet. Ook de toenemende energiekosten noemt ze in bijna elke ontmoeting en sluit daarbij opzichtig ramen en deuren die openstaan ter voorkoming van verspilling van de warmte en energie.
Het gesprek niet uit de weg gaan
Margreet herkent zich in dit beeld. Zij haalt haar schouders op en stelt dat ze het goed hebben gedaan deze eerste weken. Ik zie Theo aarzelen. Hij herhaalt: ‘We hebben wel een verschillende stijl … Margreet.’ De pauze klinkt als een uitnodiging om het gesprek hierover aan te gaan.
Margreet kijkt weg, naar de muur waar een schilderij met een weids landschap hangt. ‘Ik zie onze reis als volgt. We lopen op dezelfde weg, maar ieder in een eigen spoor. We moeten elkaar de ruimte geven en niet in de weg zitten. Jij bent van de inhoud en ik meer van de bedrijfsvoering. En samen komen we er zo wel uit.’
Theo schraapt zijn keel. ‘Dat denk ik niet, het klinkt als vermijding …’
Margreet schrikt zichtbaar. ‘Hoe kun je dat nu al weten, we zijn net begonnen?’
‘Het is misschien niet gemakkelijk, maar we moeten het over onze stijlverschillen hebben. Ik voorzie anders spanningen in onze samenwerking en verkeerde beelden over ons in de organisatie.’
Een persoonlijke onthulling
Theo doet vervolgens een onthulling. ‘Ik kom uit een gezin waar het goede gesprek altijd uit de weg werd gegaan. Er werd veel gezwegen, zaken niet benoemd. We vermeden het conflict en het goede gesprek daarover. Om die reden hebben we als broer en zus geen contact meer en mijn ouders zie ik ook amper meer. Er is veel gebeurd maar weinig uitgesproken. Ik heb hiervan geleerd. Ik zie dat ook in deze organisatie terug: een vriendelijke, maar vermijdende zwijgcultuur. Zou jij het gesprek met mij willen aangaan? Samen leren van onze verschillen en tegelijk de verbinding zoeken en vasthouden en de organisatie hiermee verder helpen?’
Twee jaar later
We zijn nu twee jaar verder als ik ze weer ontmoet. Theo en Margreet doen het persoonlijk én samen heel goed als bestuurders. Hun organisatie staat zeer goed bekend en is gegroeid. Ik vraag naar het geheim van het succes.
Margreet neemt het woord: ‘We hebben ons voorgenomen het ongemak niet uit de weg te gaan! Ik moest wel even een drempel over. Ik ben van aanpakken en niet zeuren. We gaan het goede gesprek steeds aan, in alle lagen van de organisatie, maar beginnen bij onszelf. Tussen leidinggevenden, met de medewerkers en ook met de cliënten en bewoners. Het gekke is dat dit ook doorwerkt naar ons beider thuis. We gaan het nu thuis – in ons eigen leven – ook gemakkelijker aan. Dat ruimt op en versterkt de band. Hiervoor moesten we de vermijding, de zwijgcultuur eerst zelf doorbreken.’
Ja, om iets van jezelf te onthullen in een gesprek, het echt aangaan met elkaar, daar is moed voor nodig.
Reflectievraag
Anders doen
Welke patronen in mijn gedrag ga ik veranderen en hoe zorg ik daarbij dat ik niet terugval in oude gewoonten, maar houd ik vast aan wat goed en menselijk is?
Over de auteur
Gabriël Anthonio is een ervaren zorgprofessional en -bestuurder, bijzonder hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen in de sociologie van leiderschap, organisaties en duurzaamheid en partner bij de Galan Groep in Baarn. Daarnaast ondersteunt hij als coach en adviseur het topkader in het bedrijfsleven en publieke organisaties en politiek. Hij schreef meerdere boeken waaronder Stilstaan bij persoonlijk leiderschap en Het Zwitsers zakmes van de leider.
Op 9 december 2025 staat Gabriël Anthonio samen met Wouter Hart, Erben Wennemars en Karen Keijsers op het podium tijdens het Event Verdraaide Organisaties.
Meer lezen over persoonlijk leiderschap
