In het huidige onderwijs is durf een onmisbare eigenschap geworden. De complexiteit en snelheid van maatschappelijke veranderingen vragen om een vernieuwende en moedige aanpak binnen het onderwijs. Durven betekent niet alleen risico’s nemen, maar ook bereid zijn om op te komen voor waarden, fouten te maken en van deze fouten te leren. Het gaat om het creëren van een omgeving waar leerlingen en docenten zich veilig voelen om te experimenteren en te groeien. Deze blog bespreekt vijf manieren waarop onderwijsprofessionals meer durf kunnen tonen en zo het onderwijs kunnen verbeteren. Van het omarmen van deugden en het verkrijgen van grip, tot het stimuleren van tegenspraak, kwetsbaarheid tonen, en het ontvangen van support vanuit de organisatie – elk aspect draagt bij aan een moediger en effectiever onderwijs.
1. Wees een Durf-Deuger!
Ik pleit voor Durf-Deugd-Doen! Een “Deuger” zijn moet een geuzennaam worden. We moeten meer durven op te komen voor waarden die deugdzaam zijn. Aristoteles schreef in zijn Ethica Nicomachea dat we deugdzaamheid kunnen cultiveren door deugdzaam te zijn: We worden rechtvaardig door rechtvaardig te handelen, gematigd door gematigd te handelen, dapper door dapper te handelen. Door de deugden weer te vinden en te benoemen vinden we meer betekenis en zin. En daarvan uit op te komen voor jezelf en elkaar.
Ik zie steeds meer angst in de samenleving. Angst voor geweld en terreur, angst voor werkloos te worden, angst voor het vreemde…. En angst voor het falen, het toegeven dat het moeilijk is. En dit vertaalt zich door naar het onderwijs.
We denken ook vaak dat iets wel goed komt ofwel fout loopt. Uit onderzoek dat die voorspelling veelal niet klopt. En dan is er het zogenaamde “bijstaanders-effect”: we zien het wel dat iets gebeurt maar we kijken ernaar en doen niets. Aan de andere kant zie ik ook “moedig” gedrag waarbij het doel wellicht discutabel is. Men durft risico’s aan maar doet dat soms onbezonnen.
Een Durf-deuger werkt met een heldere leidraad, vanuit intrinsieke motivatie en ook geleid door kaders vanuit de organisatie. Dan durf te ook te staan voor jouw deel in het onderwijs.
Ik denk dat veel reacties meer voortkomen uit angst, slechte ervaringen, haat, verongelijktheid en dat zijn veelal meer impulsieve reacties zijn die een reflectie missen. En juist durven vraagt om reflectie. Durven is lef met voorbedachten rade.
2. Grip krijgen
In/na deze lastige tijden zie ik de behoefte om onszelf te herpakken. We ervaren soms angst en verlies op verschillende wijzen. Je hebt als leerkracht of docent niet alles meer onder controle. Met een beetje meer durf kun je grip krijgen om op kritieke momenten weer in control te komen zodat je weer in staat bent keuzes te durven maken.
Heldere keuzes geven minder stress. Over het algemeen werken goed slapen, gezond eten, bewegen, ontspannen goed. Maar bij stress gaat jouw systeem volop AAN. Je zenuwcellen worden geactiveerd, je netwerken in je brein, je hormonen, je immuunsysteem en je doen en laten worden beïnvloed. Vervolgens is de vraag: hoe goed kun je terugveren, weer tot rust komen? Kun je aan en kun je ook weer uit?
We raken grip kwijt en raken soms los van onszelf, van onze waarden en onze moraal.
De marktwerking in diverse delen van de samenleving is soms te veel leidend geweest. En we neigen ons ernaar te voegen. Het is ook best pittig om telkens de afweging te maken. Negeren van je gevoel of meegaan is veel gerieflijker maar tegelijkertijd vaak ook het minst slimme. Er zijn dan altijd verliezers.
Als je weet wat jouw kritieke moment is, daar waar je minder vat hebt op wat er gebeurt, dan heb je gelijk ook het startpunt om te kunnen durven. Neem een Time Out, vind uit waar je je focus en invloed op wil hebben en gebruik je ratio om stapsgewijs meer vat te krijgen.
3. Tegenspraak
Veel meer mensen laten zich horen omdat zij vinden ergens recht op te hebben. Tegelijkertijd ervaren mensen dat zij ‘monddood’ worden gemaakt en komt men meer in verzet. Er is een onderstroom van wrok en die vindt steeds meer de weg naar het onderwijs. Ik mis de kunst van een goed gesprek aan te gaan. We durven het niet meer. Wel een omgekeerde vlag ophangen maar niet het echte gesprek durven aan te gaan.
Ik geloof dat een samenleving gezonder wordt als er verschillen kunnen zijn. Juist de frictie, het soms schuren geeft de mogelijkheid tot verandering.
Ik denk dat we met meer durf glans kunnen geven en de verschillen wel laten samenkomen. Iedere stem is van belang en er is geen 1 waarheid of gelijk. Als meer mensen hun stem laten horen in het onderwijs kun je daarmee een nieuw verhaal in gang zetten. In ieder geval een nieuwe en bredere betekenis van wat je belangrijk vindt.
Er moet tegenspraak zijn. Het onderwijs verandert alleen maar als er beweging is. Dat leerkrachten en docenten inbreng kunnen hebben, ideeën kunnen delen, betrokken zijn en zeggenschap hebben. Dat kan ook iets kleins zijn. Dat verandert ook iets.
Durven we ook de waarheid te zeggen, de zaak op scherp te zetten? Durf eens op te staan en te zeggen dat het anders moet. Durf de saamhorigheid te doorbreken en een kritisch geluid te laten horen. Neem de vrijheid om je stem te verheffen (verzet je met woorden) waar nodig en leer wordt beter en geef fouten toe. Het is cruciaal om te weten dat wat je zegt ertoe doet.
De maatschappij is gebaat bij weerbare en mondige burgers. De huidige ontwikkelingen als toenemende individualisering, informatisering en verharding van de samenleving beïnvloeden deze behoefte aan durf. Jij als onderwijsprofessional kan het verschil maken voor kinderen, leerlingen en studenten. Door je eigen grenzen te verleggen en tegenspraak te geven, geef je voorbeeldgedrag.
4. Durf kwetsbaar te zijn!
En durven we ook te luisteren of kwetsbaar te zijn?
Als je jezelf laat zien, vermindert dat jouw angst en vergroot je je moed. Anderen durven vragen om hulp, zonder de angst om eventueel afgewezen te worden.
En durven we dan ook kritisch naar onszelf het eigen denken te zijn? Durf jezelf te vragen of het echt waar is wat je vindt, vraag feedback, onderzoek je eigen gedachten en laat de twijfel toe maar laat hem niet overheersen. Als je twijfelt, denk je vaak dat die twijfel voortkomt uit onzekerheid. “Is dit wel de goede keuze, is dit wel wat ik echt wil?” Maar vaak is jouw onzekerheid niet het probleem. Vaak weet je heel goed wat je wilt. Je hebt op die momenten geen gebrek aan zekerheid, maar het gebrek aan durf.
En faal je? Val je? Er bestaat geen mislukking, alleen feedback! En geef ook aan dat je zelf ook feilbaar bent. Als je falen kunt accepteren vergroot je de kans tot moed!
5. Support vanuit de organisatie, management en leiderschap
Als schoolleider, directeur of manager werkt durven als je daarbij ook als leidinggevende de controle blijft houden. Er wordt van je verwacht dat je polarisatie en escalatie voorkomt, je moet daarvoor rust uitstralen. Je laat iedereen in zijn of haar waarde. Je verstaat de kunst om voor een breed draagvlak te zorgen in de school.
Onderwijsprofessionals die fouten maken, behandel je met respect. Je kunt hen helpen fouten te corrigeren, zonder dat zij daarbij gezichtsverlies lijden. Ook stimuleer je hen om elkaar te steunen. Vraag als leidinggevende om tegenspraak en sta open voor bedenkingen en bezwaren. Problemen worden veelal al onschadelijk als ze bespreekbaar zijn.
De focus zal moeten liggen op het werken zonder angst en met een zo open mogelijke mindset. Leidinggevenden die zelf durf tonen, geven voorbeeldgedrag en zullen zich focussen op het stimuleren van veerkracht, bevlogenheid en betrokkenheid.
Als ‘durfende’ leider moet je willen weten wie een ander is en hoe hij denkt. Nieuwsgierig zijn naar het onbekende en het nieuwe.
Durven we de uitdaging aan?
Durf is niet langer een optie maar een noodzaak in het onderwijs van vandaag. Het vraagt moed om vastgeroeste gewoonten te doorbreken, om tegenspraak te durven geven, om kwetsbaarheid te tonen en om de steun van leiderschap te benutten. Onderwijsprofessionals moeten zich realiseren dat zij het verschil kunnen maken door hun grenzen te verleggen en nieuwe wegen in te slaan. Door deugden te omarmen, grip te krijgen op kritieke momenten, het gesprek aan te gaan, en fouten te omarmen als leerervaringen, creëren we een onderwijsomgeving waarin innovatie en groei centraal staan.
Auteur: Rob Smits, oefenmeester in durven bij Bureau Voor Durf en auteur van het boek: ‘Durf is te doen’ specifiek gericht op onderwijsprofessionals.
Meta title:
Meta description:
Samenvatting:
Interessant voor: Onderwijsprofessionals, schoolleiders, docenten en onderwijsmanagers.
