De aansluiting tussen havo en hbo is al jaren onderwerp van gesprek binnen het onderwijs. Veel leerlingen stromen succesvol door naar een hbo-opleiding, maar tegelijkertijd ervaren opleidingen dat studenten niet altijd goed voorbereid zijn op de manier van leren in het hoger onderwijs. Denk aan zelfstandig werken, samenwerken in projecten, onderzoek doen en omgaan met complexe praktijkvraagstukken. Met de invoering van de praktijkgerichte havo vanaf schooljaar 2026-2027 ontstaat een nieuwe kans om die aansluiting verder te verbeteren. Door leerlingen al tijdens hun havo-opleiding te laten werken aan realistische opdrachten, kunnen zij vaardigheden ontwikkelen die direct aansluiten bij het hbo. In dit artikel bekijken we hoe praktijkgericht onderwijs kan bijdragen aan een soepelere overgang naar het hoger onderwijs en welke kansen dit biedt voor scholen, leerlingen en onderwijsprofessionals.
De overstap van havo naar hbo blijft een aandachtspunt
Voor veel leerlingen is de overgang van havo naar hbo groter dan zij vooraf verwachten. Op de havo ligt de nadruk vaak op vakken, toetsen en duidelijke instructies van docenten. Binnen het hbo wordt meer zelfstandigheid verwacht. Studenten werken aan projecten, voeren onderzoeken uit, maken keuzes in hun leerproces en moeten samenwerken met medestudenten uit verschillende achtergronden.
Deze verandering vraagt om meer dan alleen voldoende vakinhoudelijke kennis. Studenten moeten ook beschikken over vaardigheden zoals plannen, communiceren, reflecteren en initiatief nemen. Juist op deze gebieden ervaren sommige eerstejaarsstudenten uitdagingen. Daardoor besteden veel hogescholen extra aandacht aan studieloopbaanbegeleiding, studievaardigheden en de ontwikkeling van professionele competenties.
De praktijkgerichte havo sluit aan op deze behoefte doordat leerlingen al tijdens hun middelbareschooltijd kennismaken met vergelijkbare manieren van leren en werken.
Leren door te doen
Een belangrijk kenmerk van de praktijkgerichte havo is dat leerlingen werken aan opdrachten uit de praktijk. Daarbij krijgen zij niet alleen een vraagstuk voorgeschoteld, maar moeten zij ook zelf onderzoeken, analyseren, plannen en presenteren. Deze aanpak lijkt sterk op de projectmatige werkwijze die veel hbo-opleidingen gebruiken.
Wanneer leerlingen bijvoorbeeld een vraagstuk uitwerken voor een maatschappelijke organisatie of een bedrijf, leren zij omgaan met opdrachtgevers, deadlines en verschillende belangen. Zij ontdekken dat een probleem vaak meerdere oplossingen kent en dat samenwerking nodig is om tot een goed resultaat te komen.
Door deze ervaringen ontwikkelen leerlingen vaardigheden die later van pas komen tijdens projecten, stages en onderzoeksopdrachten in het hoger onderwijs. Daardoor kan de stap naar het hbo minder groot aanvoelen.
Vaardigheden die aansluiten bij het hbo
Binnen de praktijkgerichte havo draait het niet alleen om kennis, maar ook om vaardigheden die in vervolgopleidingen steeds belangrijker worden. Leerlingen leren informatie verzamelen, bronnen beoordelen, conclusies trekken en hun bevindingen presenteren. Daarnaast oefenen zij met samenwerken, feedback geven en ontvangen, en het plannen van werkzaamheden.
Deze vaardigheden vormen een belangrijke basis voor studiesucces in het hoger onderwijs. Studenten die gewend zijn om zelfstandig opdrachten uit te voeren en verantwoordelijkheid te nemen voor hun leerproces, kunnen zich vaak sneller aanpassen aan de verwachtingen binnen een hbo-opleiding.
Ook reflectie krijgt binnen praktijkgericht onderwijs een grotere rol. Leerlingen kijken niet alleen naar het eindresultaat, maar ook naar hun eigen ontwikkeling. Die gewoonte sluit goed aan bij de manier waarop veel opleidingen werken met portfolio’s, reflectieverslagen en professionele ontwikkeling.
Meer inzicht in studie- en beroepskeuzes
Een andere belangrijke meerwaarde van de praktijkgerichte havo is de bijdrage aan loopbaanoriëntatie en studiekeuze. Veel havoleerlingen maken hun keuze voor een vervolgopleiding op basis van beperkte informatie. Zij bezoeken open dagen, spreken met studenten en lezen studiegidsen, maar hebben vaak weinig ervaring met de praktijk achter een beroep.
Binnen praktijkgerichte programma’s komen leerlingen in contact met bedrijven, instellingen, overheden en maatschappelijke organisaties. Daardoor krijgen zij een realistischer beeld van verschillende werkvelden. Zij ontdekken wat hen aanspreekt en welke werkzaamheden minder goed bij hen passen.
Deze ervaringen kunnen helpen om bewustere studiekeuzes te maken. Dat is niet alleen prettig voor leerlingen, maar kan ook bijdragen aan minder studiewisselingen en uitval in het hoger onderwijs.
De waarde van samenwerken met externe partners
Praktijkgericht onderwijs brengt scholen in contact met organisaties buiten de school. Denk aan gemeenten, zorginstellingen, culturele organisaties, bedrijven en vervolgopleidingen. Deze samenwerking zorgt ervoor dat leerlingen kennismaken met situaties die zij later ook in hun studie of loopbaan kunnen tegenkomen.
Voor hogescholen biedt dit eveneens kansen. Door samen te werken met havo-scholen kunnen zij eerder betrokken raken bij de ontwikkeling van leerlingen. Gastlessen, praktijkopdrachten en gezamenlijke projecten kunnen bijdragen aan een beter begrip van elkaars verwachtingen.
Zo ontstaat een sterkere verbinding tussen voortgezet onderwijs en hoger onderwijs. Die verbinding helpt leerlingen om beter voorbereid aan hun vervolgopleiding te beginnen.
Wat betekent dit voor docenten?
De praktijkgerichte havo vraagt van docenten een andere manier van begeleiden. Naast vakinhoudelijke kennis krijgen coaching, begeleiding en competentieontwikkeling een grotere rol. Docenten helpen leerlingen bij het uitvoeren van opdrachten, het stellen van doelen en het reflecteren op hun leerproces.
Deze ontwikkeling sluit aan bij vaardigheden die ook binnen het hbo belangrijk zijn. Door leerlingen meer verantwoordelijkheid te geven, ontstaat een leeromgeving waarin zelfstandigheid en eigenaarschap worden gestimuleerd. Dat vraagt om professionalisering en samenwerking binnen teams, maar biedt tegelijkertijd kansen om het onderwijs verder te ontwikkelen.
HR-perspectief: investeren in hbo-voorbereidend onderwijs
Voor schoolleiders en HR-professionals ligt hier een interessante uitdaging. Wanneer scholen de aansluiting op het hbo willen versterken, vraagt dit om investeringen in medewerkers. Docenten moeten ruimte krijgen om nieuwe werkvormen te ontwikkelen, ervaring op te doen met praktijkgericht begeleiden en samen te werken met externe partners.
Daarnaast ontstaan soms nieuwe rollen binnen de organisatie, zoals coördinatoren praktijkgericht onderwijs of medewerkers die contacten onderhouden met bedrijven en vervolgopleidingen. Het versterken van de aansluiting met het hbo is daarmee niet alleen een onderwijskundige opgave, maar ook een vraagstuk van personeelsontwikkeling en duurzame inzetbaarheid.
Een betere voorbereiding op de toekomst
De arbeidsmarkt verandert snel en vraagt steeds vaker om professionals die kunnen samenwerken, communiceren, onderzoeken en zich blijven ontwikkelen. Het hbo speelt een belangrijke rol in het voorbereiden van studenten op deze werkelijkheid. De praktijkgerichte havo kan daarbij een waardevolle tussenstap vormen.
Door leerlingen eerder kennis te laten maken met praktijkvraagstukken, projectmatig werken en professionele vaardigheden ontstaat een leerroute die beter aansluit op wat hen later te wachten staat. Daarmee wordt niet alleen de overgang naar het hbo versterkt, maar krijgen leerlingen ook meer mogelijkheden om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen.
Meer lezen over praktijkgerichte havo
Wil je meer weten over de invoering van praktijkgerichte havo en de gevolgen voor scholen en medewerkers? Lees dan (binnenkort) ook:
Externe bronnen
